پله‌های ویندر (پیچ یا پیچنده)

معمولا آنچه که تصور ما را از یک پله پیچ شکل می‌دهد، یک پله منحنی است. اما این تصور در آنسوی دنیا کمی متفاوت است. در آمریکا نوعی پله دکوراتیو معمول است که به آن پله ویندر (Winder Stairs) می‌گویند. ترجمه واژه به واژه آن می‌شود “پله پیچ” یا “پله پیچنده”. پله ویندر اصولا یک پله مستقیم است که جهت تغییر مسیر نه از پاگرد که از یک ویندر بهره می‌برد. ویندر پاگردی است که به پله تبدیل شده. تصویر زیر را ببینید.

در تصویر فوق پله در جهت ساعتگرد تغییر مسیر داده است. به مجموعه کف‌پله‌های دوم و سوم و چهارم ویندر می‌گویند.

مزایا و معایب ویندر

پله‌های ویندر دارای مزایا و معایبی هستند. مزیت اصلی و ارزشمند آنها استفاده بهینه از فضاست. مزیتی که اغلب به تنهایی بر همه معایبشان فایق می‌آید. اما چالش‌های این نوع پله چیستند؟

اولین آنها را در تصویر فوق می‌توان دید. باریک بودن بخش زیادی از عرض پله در ناحیه پیچش. به شکلی که در این ناحیه عرض مفید اغلب به کمتر از نصف عرض یک پله مستقیم می‌رسد. این امر استفاده از پله را دشوار می‌کند. خصوصا هنگام حمل بار.

دومین چالش هم در تصویر مشهود است. نرده این پله ها اغلب در ناحیه هندریل تغییر ارتفاع ناگهانی دارند. و این به علت شیب بسیار زیاد قسمت داخلی ویندر است. این موضع هم پله را نازیبا می‌کند. و هم استفاده از هندریل را مشکل می‌سازد.

چالش بعدی که شاید در تصویر کمتر به چشم آید چالش ساخت است. شکل بدنه اصلی پله در ناحیه چرخش از حالت مستقیم خود خارج می‌شود. در تصویر حرکت منحنی شکل قسمت فوقانی بدنه (شاسی) قابل تشخیص است. یافتن بهترین منحنی یک چالش طراحی است. این منحنی بایستی حداقل دو موضوع را تضمین کند. یکی آنقدر فضای بزرگی ایجاد کند که کف پله‌ها را در خود جای دهد. دوم اینکه باعث ایجاد حالت زاویه دار بر روی شاسی نگردد.

البته همانطور که گفته شد زیبایی و خاص بودن این نوع اجرا کاملا پوشش دهنده این چالشهاست.

مقررات ملی ساختمان درباره پله گرد

مقررات ملی ساختمان درباره پله گرد

مقررات ملی ساختمان درباره پله گرد چه می‌گوید. مبحث ۳ و مبحث ۴ مقررات ملی ساختمان مهمترین مراجعی هستند که به موضوع راه پله ها و همچنین مقررات و ابعاد مجاز اشاره کرده اند. این مطالب در بخش ۳-۱-۴-۴ مبحث ۳ (حفاظت ساختمانها در مقابل حریق) و بخش ۴-۵-۱-۷ مبحث ۴ (الزامات عمومی ساختمان) گنجانده شده است. در مبحث ۳ مقررات ملی ساختمان درباره پله گرد بندهای ویژه‌ای آمده است اما در مبحث ۴ به طور ویژه به موضوع پله گرد اشاره نشده است.

خلاصه بندهای مرتبط

خلاصه ای از مهمترین بندهای مقررات ملی ساختمان درباره پله گرد در ادامه می آید.

مبحث ۳

مبحث ۳ مقررات ملی ساختمان درباره پله گرد به طور اخص بندهایی دارد.

  • ساختار پله باید پایدار و ثابت باشد.
  • عرض پله در هیچ کجا نباید کاهش یابد.
  • حداکثر فاصله قائم میان دو پاگرد بایستی ۳۷۰ سانتیمتر باشد.
  • ارتفاع هر پله حداکثر ۱۸ و حداقل ۱۰ سانتیمتر باشد.
  • حداکثر شیب مجاز کف پله ۲ درصد است.
  • حداکثر اختلاف اندازه مجاز بین دو کف پله متوالی نیم سانتیمتر است.
  • حداکثر اختلاف اندازه مجاز بین کف پله های میان دو پاگرد یک سانتیمتر است.
  • حداقل شعاع داخلی پله گرد باید دو برابر عرض پله باشد.
  • پاخور مفید پله گرد حداکثر از فاصله ۳۰ سانتیمتری شعاع داخل درنظر گرفته شود.
  • پله مارپیچ برای حداکثر ۵ نفر متصرف پله قابل قبول است.

مبحث ۴

مبحث ۴ مقررات ملی ساختمان درباره پله گرد به طور اخص بندی ندارد. اما به طور اعم در مورد تمام انواع پله بندهایی دارد که به پله های گرد هم قابل تسری هستند.

  • حداقل عمق کف پله باید ۲۸ سانتیمتر باشد.
  • اشاره به فرمول بلوندل.
  • حداقل عرض پله جز در موارد خاص از ۱۱۰ سانتیمتر کمتر نشود.
  • حداقل عرض قفسه پله جز در موارد خاص از ۲۴۰ سانتیمتر کمتر نشود.
  • حداقل عرض پاگرد برابر عرض پله باشد.
  • بین دو پاگرد بیشتر از ۱۲ پله قرار نگیرد.
  • حداقل ارتفاع غیر سرگیر از لب جلوی هر کف پله حداقل ۲۰۵ سانتیمتر باشد.

معمولا در این نوع مقررات وقتی تعداد متصرفان پله (تعداد کسانی که از آن پله استفاده می‌کنند) به پنج نفر یا کمتر می‌رسد. که برابر با تعداد متوسط افراد یک خانواده هستند. این ابعاد کمی تغییر می‌کنند و ابعاد کوچکتر هم مورد قبول آیین نامه است.

هرچند همانطور که در مطالب مشابه هم اشاره شده، مقررات ملی ساختمان درباره پله گرد اغلب در ارتباط با پله های دکوراتیو داخل واحدها نادیده گرفته می‌شوند. چه از سوی طراحها و چه از سوی مراجع قانونی ساختمان. زیرا موضوع مورد اهمیت برای قانونگذار ظاهرا پله های رابط طبقات خارج از واحد است. و برای طراح داخلی موضوعاتی مانند هماهنگی و زیبایی اولویت دارند.

در ضمن در مبحث ۴ تعریفی برای عمق پله (پاخور پله) ارانه شده که مفید است. با این عنوان که عمق پله فاصله لبه جلویی پله تا سایه لبه جلویی پله بعدی است. در واقع به این معنی است که آب‌چکان بخشی از عمق پله نیست.

فایل پی‌دی‌اف مبحث ۴ مقررات ملی ساختمان را می‌توانید از اینجا دانلود کنید.

فایل پی‌دی‌اف مبحث ۳ مقررات ملی ساختمان را می‌توانید از اینجا دانلود کنید.

مطالب مرتبط در سایت:
بهترین ابعاد پله گرد

پروژه دریابیشه

پله گرد دریابیشه زمستان 1397

نوع سازه : تک محور کنسولی مستقیم
کارفرما : دفتر معماری آرت گروشه
محل نصب : دریابیشه استان مازندران
تاریخ نصب : زمستان ۱۳۹۷
ویژگی ها : دهانه آزاد بلند میان تکیه گاهها، پیش بینی نصب نرده شیشه ای

عرض پله

عرض پله گرد و پله دکوراتیو

آیین نامه

در مبحث سوم آیین نامه مقررات ملی ساختمان حداقل عرض پله مفید برای راه پله عدد ۱۱۰ سانتیمتر درنظر گرفته شده که البته اگر تعداد متصرفان پله (افرادی که از پله استفاده می کنند) کمتر از ۵ نفر باشد آنگاه این مقدار تا ۹۰ سانتیمتر قابل کاستن است.

نکته دیگری که در آیین نامه تاکید شده، ثابت بودن عرض پله در تمام کف پله‌ها است.

دیدگاه کاربردی

به تجریه دریافته ام که در عمل بیش از آنکه آیین نامه ها عرض پله را در طراحی پله گرد و پله دکوراتیو دیکته کنند، مسایل مرتبط با کاربرد، زیبایی، محدودیتهای پروژه ساختمانی و تناسب با سایر ابعاد پله بر این بُعد موثر هستند.

از دیدگاه کاربردی به هر حال مهمترین موضوع در تعیین عرض پله تعداد افرادی است که در بدترین شرایط می خواهند به طور همزمان از یک کف پله بهره ببرند و یا به بیان ساده تر چند نفر از کنار هم می توانند بر روی یک کف پله عبور کنند. اغلب و جز در موارد خاص انتظار می رود که حداقل ۲ نفر بتوانند به طور همزمان (و در دوجهت مخالف) از پله استفاده کنند. در غیر این صورت اگر کسی در حال استفاده از پله باشد نفر دیگر (در جهت مخالف) بایستی منتظر بماند تا نفر اول از پله عبور کند تا نوبت به وی برسد (در صورتی که نفر دیگری از مسیر مقابل وارد پله نشده باشد 🙂 ) و این به هیچ وجه خوشایند نیست.

پله گرد

در طراحی عرض پله گرد از دیدگاه کاربردی باید درنظر داشت که پاخور پله گرد در عرض کف پله متغییر است (به علت شکل ذوزنقه ای کف پله) بنابراین بخشی از عرض کف پله (بسته به نوع طراحی) که به سمت مرکز دوران پله است می تواند بسیار باریک (پاخور کم) و بلااستفاده باشد. بنابراین در این شرایط دقت به عبارت “عرض مفید” که در آیین نامه مطرح شده اهمیت بیشتری پیدا می کند.

فرمول بلوندل

فرمول بلوندل برای رابطه میان پاخور و ارتفاع پله گرد

در اولین بخش از این رشته نوشته قصد دارم به فرمول بلوندل بپردازم. این فرمول پیشنهادی است برای برقراری رابطه ای میان پاخور و ارتفاع یک کف پله.

فرانسوا بلوندل” مشهور به “بلوندل کبیر” یک مهندس، ریاضیدان، سیاستمدار و معمار قرن هفدهم فرانسوی است. البته او بیشتر به عنوان یک معمار مشهور است.

بلوندل در کتاب خود با عنوان “دوره های معماری” (Cours d’Architecture) کارهای پیشین در زمینه رابطه مناسب میان ابعاد پاخور و ارتفاع پله (منتج به ایجاد ارگونومی و راندمان بالا در کاربری پله) را بررسی می‌کند. کارهایی که توسط فیثاغورس، ویتروویوس، اسکاموزی و … صورت گرفته. او ضمن رد همگی آنها پیشنهاد خود را ارائه می کند.

بلوندل چنین استدلال می کند که چون یک گام صرفا افقی انسان عادی طولی معادل ۲۴ اینچ و یک گام صرفا عمودی وی (فاصله میان پله های یک نردبان عمودی) ۱۲ اینچ است. پس معادله میان طول پاخور و ارتفاع بایستی به گونه ای پیشنهاد شود که برای یک گام افقی (پله ای با ارتفاع صفر) پاخور را معادل ۲۴ اینچ و برای یک گام عمودی (پله ای با پاخور صفر) ارتفاع را معادل ۱۲ اینچ نتیجه دهد.


بلوندل هرچند این تئوری را ارائه کرد اما معادله ای برای آن پیشنهاد نداد. اما با یک محاسبه ساده می‌توان برای پیشنهاد بلوندل معادله‌ای ارائه داد. به این صورت که حاصل جمع دوبرابر ارتفاع پله با پاخور پله بایستی برابر ۲۴ اینچ شود.
البته آنچه امروزه به عنوان فرمول بلوندل استفاده می شود به صورت زیر درآمده که کمی با عدد ۲۴ اینچ تفاوت دارد.

۶۵ > دوبرابر ارتفاع پله بعلاوه پاخور > 63

در پله گرد

باید توجه داشت که در پله گرد پاخور ثابتی در یک کف پله وجود ندارد. به علت شکل ذوزنقه ای کف پله یک پله گرد بایستی از پاخور مفید پله گرد یا همان پاخور طبیعی پله گرد در این فرمول استفاده کرد. در مورد نحوه محاسبه آن روشهای مختلفی وجود دارد که در بخش های بعدی به برخی از آنها خواهیم پرداخت.

پله مارپیچ موزه مقدم

آیا این پله گرد را می شناسید؟ شاید این پله به ویژه از نظر اهل فن یک پله ساده دورلوله باشد که احتمالا ارزان‌ترین مدل پله دکوراتیو در لیست فروش هر شرکتی باشد. اما آنچه که این پله را منحصر به فرد می‌نماید اجرای کاشی کاری سنتی است که با پله تلفیق شده و یک حس تضاد ایجاد می‌کند که به شکل عجیبی خوشایند است. والبته نکته مهمتر محل نصب آن است.

این پلکان در موزه مقدم قرارگرفته و موزه مقدم در خیابان امام خمینی و در نزدیکی میدان حسن‌آباد واقع شده. از تولید کننده و زمان نصب و جزئیات دیگر فعلا اطلاعاتی در اختیار نداریم و خوشحال می‌شویم که هرکس اطلاعات بیشتری دارد از طریق مدیر کانال در اختیار ما قرار دهد.

این تصویر توسط هنرمند عزیز جناب آقای “زانا مشحون” تهیه شده که با کسب اجازه از ایشان در اینجا بازنشر شده. با تشکر از ایشان.
پیج رسمی آقای “زانا مشحون” در اینستاگرام

پله مرکزی موزه فولاد مونتری

آیا این پله گرد را می شناسید؟ این پله چنان زیبا و منحصر به فرد طراحی و اجرا شده است که در بین افراد مرتبط با کسب و کار پله های دکوراتیو تبدیل به یک نماد شده. اما آیا می دانید این پله در کجا قرار دارد و توسط چه کسانی طراحی و اجرا شده؟

این پله در واقع هسته ای مرکزی موزه فولاد است که در شهر مونتری مکزیک واقع شده. همانطور که مشخص است این موزه به فولاد و نمایاندن توانایی‌های آن اختصاص دارد و اجرای چنین پله ای هم احتمالا در راستای این هدف موزه بوده و در واقع این پله خود یکی از پربازدیدترین المان های موزه است. طراحی این پله توسط Grimshaw صورت گرفته، توسط Werner Sobek مهندسی شده، توسط Sistemas Optimos Constructivos در سال ۲۰۰۷ تولید و توسط Sarco Fabrication En Acero نصب گردیده است. شایان ذکر است که این پله مراحل پیش تولید را در کارخانه طی کرده و سپس جهت نصب به محل حمل شده. یکی از نکات بارز این پله استفاده از کابل های پیش تنیده جهت ایجاد تکیه گاه جانبی پله و در عین حال جان پناه آن است. این کابل ها که توسط شرکت Ronstan به اجرا درآمده کابل های استنلس استیل به قطر ۳/۱۶ اینچ می باشند. هندریل اجرا شده روی این کابل ها نیز توسط همین شرکت به اجرا درآمده.

به زودی اطلاعات و جزئیات بیشتری در رابطه با نحوه طراحی و تولید این پروژه ارائه خواهد شد.