پله‌های ویندر (پیچ یا پیچنده)

معمولا آنچه که تصور ما را از یک پله پیچ شکل می‌دهد، یک پله منحنی است. اما این تصور در آنسوی دنیا کمی متفاوت است. در آمریکا نوعی پله دکوراتیو معمول است که به آن پله ویندر (Winder Stairs) می‌گویند. ترجمه واژه به واژه آن می‌شود “پله پیچ” یا “پله پیچنده”. پله ویندر اصولا یک پله مستقیم است که جهت تغییر مسیر نه از پاگرد که از یک ویندر بهره می‌برد. ویندر پاگردی است که به پله تبدیل شده. تصویر زیر را ببینید.

در تصویر فوق پله در جهت ساعتگرد تغییر مسیر داده است. به مجموعه کف‌پله‌های دوم و سوم و چهارم ویندر می‌گویند.

مزایا و معایب ویندر

پله‌های ویندر دارای مزایا و معایبی هستند. مزیت اصلی و ارزشمند آنها استفاده بهینه از فضاست. مزیتی که اغلب به تنهایی بر همه معایبشان فایق می‌آید. اما چالش‌های این نوع پله چیستند؟

اولین آنها را در تصویر فوق می‌توان دید. باریک بودن بخش زیادی از عرض پله در ناحیه پیچش. به شکلی که در این ناحیه عرض مفید اغلب به کمتر از نصف عرض یک پله مستقیم می‌رسد. این امر استفاده از پله را دشوار می‌کند. خصوصا هنگام حمل بار.

دومین چالش هم در تصویر مشهود است. نرده این پله ها اغلب در ناحیه هندریل تغییر ارتفاع ناگهانی دارند. و این به علت شیب بسیار زیاد قسمت داخلی ویندر است. این موضع هم پله را نازیبا می‌کند. و هم استفاده از هندریل را مشکل می‌سازد.

چالش بعدی که شاید در تصویر کمتر به چشم آید چالش ساخت است. شکل بدنه اصلی پله در ناحیه چرخش از حالت مستقیم خود خارج می‌شود. در تصویر حرکت منحنی شکل قسمت فوقانی بدنه (شاسی) قابل تشخیص است. یافتن بهترین منحنی یک چالش طراحی است. این منحنی بایستی حداقل دو موضوع را تضمین کند. یکی آنقدر فضای بزرگی ایجاد کند که کف پله‌ها را در خود جای دهد. دوم اینکه باعث ایجاد حالت زاویه دار بر روی شاسی نگردد.

البته همانطور که گفته شد زیبایی و خاص بودن این نوع اجرا کاملا پوشش دهنده این چالشهاست.

عرض پله

عرض پله گرد و پله دکوراتیو

آیین نامه

در مبحث سوم آیین نامه مقررات ملی ساختمان حداقل عرض پله مفید برای راه پله عدد ۱۱۰ سانتیمتر درنظر گرفته شده که البته اگر تعداد متصرفان پله (افرادی که از پله استفاده می کنند) کمتر از ۵ نفر باشد آنگاه این مقدار تا ۹۰ سانتیمتر قابل کاستن است.

نکته دیگری که در آیین نامه تاکید شده، ثابت بودن عرض پله در تمام کف پله‌ها است.

دیدگاه کاربردی

به تجریه دریافته ام که در عمل بیش از آنکه آیین نامه ها عرض پله را در طراحی پله گرد و پله دکوراتیو دیکته کنند، مسایل مرتبط با کاربرد، زیبایی، محدودیتهای پروژه ساختمانی و تناسب با سایر ابعاد پله بر این بُعد موثر هستند.

از دیدگاه کاربردی به هر حال مهمترین موضوع در تعیین عرض پله تعداد افرادی است که در بدترین شرایط می خواهند به طور همزمان از یک کف پله بهره ببرند و یا به بیان ساده تر چند نفر از کنار هم می توانند بر روی یک کف پله عبور کنند. اغلب و جز در موارد خاص انتظار می رود که حداقل ۲ نفر بتوانند به طور همزمان (و در دوجهت مخالف) از پله استفاده کنند. در غیر این صورت اگر کسی در حال استفاده از پله باشد نفر دیگر (در جهت مخالف) بایستی منتظر بماند تا نفر اول از پله عبور کند تا نوبت به وی برسد (در صورتی که نفر دیگری از مسیر مقابل وارد پله نشده باشد 🙂 ) و این به هیچ وجه خوشایند نیست.

پله گرد

در طراحی عرض پله گرد از دیدگاه کاربردی باید درنظر داشت که پاخور پله گرد در عرض کف پله متغییر است (به علت شکل ذوزنقه ای کف پله) بنابراین بخشی از عرض کف پله (بسته به نوع طراحی) که به سمت مرکز دوران پله است می تواند بسیار باریک (پاخور کم) و بلااستفاده باشد. بنابراین در این شرایط دقت به عبارت “عرض مفید” که در آیین نامه مطرح شده اهمیت بیشتری پیدا می کند.