پله‌های ویندر (پیچ یا پیچنده)

معمولا آنچه که تصور ما را از یک پله پیچ شکل می‌دهد، یک پله منحنی است. اما این تصور در آنسوی دنیا کمی متفاوت است. در آمریکا نوعی پله دکوراتیو معمول است که به آن پله ویندر (Winder Stairs) می‌گویند. ترجمه واژه به واژه آن می‌شود “پله پیچ” یا “پله پیچنده”. پله ویندر اصولا یک پله مستقیم است که جهت تغییر مسیر نه از پاگرد که از یک ویندر بهره می‌برد. ویندر پاگردی است که به پله تبدیل شده. تصویر زیر را ببینید.

در تصویر فوق پله در جهت ساعتگرد تغییر مسیر داده است. به مجموعه کف‌پله‌های دوم و سوم و چهارم ویندر می‌گویند.

مزایا و معایب ویندر

پله‌های ویندر دارای مزایا و معایبی هستند. مزیت اصلی و ارزشمند آنها استفاده بهینه از فضاست. مزیتی که اغلب به تنهایی بر همه معایبشان فایق می‌آید. اما چالش‌های این نوع پله چیستند؟

اولین آنها را در تصویر فوق می‌توان دید. باریک بودن بخش زیادی از عرض پله در ناحیه پیچش. به شکلی که در این ناحیه عرض مفید اغلب به کمتر از نصف عرض یک پله مستقیم می‌رسد. این امر استفاده از پله را دشوار می‌کند. خصوصا هنگام حمل بار.

دومین چالش هم در تصویر مشهود است. نرده این پله ها اغلب در ناحیه هندریل تغییر ارتفاع ناگهانی دارند. و این به علت شیب بسیار زیاد قسمت داخلی ویندر است. این موضع هم پله را نازیبا می‌کند. و هم استفاده از هندریل را مشکل می‌سازد.

چالش بعدی که شاید در تصویر کمتر به چشم آید چالش ساخت است. شکل بدنه اصلی پله در ناحیه چرخش از حالت مستقیم خود خارج می‌شود. در تصویر حرکت منحنی شکل قسمت فوقانی بدنه (شاسی) قابل تشخیص است. یافتن بهترین منحنی یک چالش طراحی است. این منحنی بایستی حداقل دو موضوع را تضمین کند. یکی آنقدر فضای بزرگی ایجاد کند که کف پله‌ها را در خود جای دهد. دوم اینکه باعث ایجاد حالت زاویه دار بر روی شاسی نگردد.

البته همانطور که گفته شد زیبایی و خاص بودن این نوع اجرا کاملا پوشش دهنده این چالشهاست.

پله گرد دکوراتیو با پیشانی یا بدون پیشانی؟

پیشانی پله گرد

به بهانه یکی از کارهایم تصمیم گرفتم که این مطلب را بنویسم. ترسیمی سه‌بعدی که به سفارش “سافلکو” برای یکی از مشتریانش انجام دادم. بارها برایم پیش آمده که بر سر یک دو راهی قرار گرفته‌ام. دوراهی میان قراردادن و یا ندادن پیشانی برای پله‌های دکوراتیو. کدامیک زیباتر است؟ با پیشانی و یا بدون پیشانی.

عموم کسانی که به دنبال سفارش یک پله دکوراتیو هستند، به عنوان یک پیش‌فرض بدیهی (حداقل از نظر خودشان) انتظار دارند فضای میان کف‌پله‌ها باز باشد (یا به اصطلاح نه چندان درست “اکسپوز” باشد). تا حدی که گاهی پله‌های دکوراتیو را پله‌های اکسپوز می‌نماند. شاید با خودشان فکر می‌کنند که بعد از این همه هزینه باید به حداکثر تفاوت ممکن با یک پله بنایی ساده دست پیدا کنند.

هرچند باز بودن فضای میان کف‌پله‌ها جذاب به نظر می‌رسد؛ اما همیشه زیبا نیست. درواقع به نظر برخی (از جمله خودم) بسته بودن این فضا، اغلب پله دکوراتیو را زیباتر هم می‌کند. تا جاییکه من پیگیر پروژه‌های بزرگ و فاخر پله دکوراتیو در سراسر دنیا بوده‌ام (خصوصا در شبکه اجتماعی لینکدین که محل مباحثه افراد حرفه‌ای است) بیشتر آنها دارای پیشانی پله هستند.

البته جغرافیا (و در واقع فرهنگ) بر این موضوع تاثیر دارد. مثلا در آمریکا بیشتر علاقه دارند که از پیشانی پله استفاده کنند اما در اروپا این علاقه کمتر است. در ایران هم همانطور که گفتم بیشتر به نداشتن پیشانی برای پله دکوراتیو تمایل نشان داده می‌شود و اغلب اوقات فقط دو دسته از افراد متقاضی استفاده از پیشانی برای پله‌های دکوراتیو هستند.

دسته اول مهندسین معمار و دفاتر معماری هستند که تفکری حرفه‌ای تر و عمیق تر نسبت به المانهای معماری و دکوراسیون داخلی از جمله پله دارند. آنها به مسایل مهمی مانند انتقال، انتشار و یا حتی انسداد نور در محیط، جداکردن و یا پیوند دادن فضاها، تناسب اشکال و هندسه آنها و غیره فکر می‌کنند. آنگاه تصمیم می‌گیرند که پله پیشانی داشته باشد یا خیر.

دسته دوم افرادی سنتی هستند که نگرانی‌های نابه‌جایی در زمینه حجب و حیا دارند و فکر می‌کنند که فضای باز بین پله‌ها می‌تواند این موضوع را به خطر اندازد. (خیلی جا ندارد که این موضوع را بسط دهم حتما خودتان متوجه شده‌اید)

نظر شما چیست؟

پله خانه والن‌ ها Whalen House

پله خانه والن ها

چند وقت پیش یکی از همکاران تصویری از یک پله رو توی پیج اینستاگرامش گذاشته بود. پله‌ای با ظاهری زیبا و البته طرحی خلاقانه. و البته که ایشان هم از خلاقیت خودشان تعریف کرده بودند. مشکل اینجا بود که این طرح را من قبلا دیده بودم. طرح پله کپی شده بود.

نسخه اصلی این پله بخشی از پروژه خانه والن ها (Whalen House) واقع در خلیج میشن سن‌دیه‌گو است. آرشیتکت این خانه “مارک اِی سیلوا” است. خانه والن ها ملکی ویلایی با طراحی مدرن است که به علت وسعت زیاد آن المان‌های معماری فراوانی در آن جای گرفته. از جمله این پله دکوراتیو.

نوع پله زیرمحور مستقیم رفت و برگشتی است. هرچند چینش کف‌پله‌ها مستقیم هستند اما شاسی پله در یک بعد دارای انحناست. این انحنا قاعدتا بایستی شیب پله را متغیر کند. یعنی اختلاف ارتفاع کف پله‌ها و یا پاخور آنها بایستی ثابت نباشد.

اما اینگونه نیست و شیب یکنواختی در کل سازه پله حفظ شده است. برای رسیدن به این هدف کف‌پله‌ها به واسطه دستک‌هایی زیبا که فرم آنها از فرم کلی پله تبعیت می‌کند به شاسی اصلی متصل شده‌اند. این دستگ‌ها هستند که با تغییر اندازه فرم منحنی پله را اصلاح می‌کنند تا شیبی یکنواخت در کف‌پله ها حاصل شود.

این طرح زیبا بارها مورد اقتباس قرار گرفته. از جمله توسط این همکارمان در ایران. من در کامنت‌های پست همکارمان متذکر شدم که این خلاقیت به مارک سیلوا متعلق است. و البته از تلاش ایشان در بازاجرای تمیز کار تقدیر کردم.

اطلاعات و تصاویر یشتر را می توانید در لینک‌ زیر بیابید

www.markasilva.com/whalen

مقررات ملی ساختمان درباره پله گرد

مقررات ملی ساختمان درباره پله گرد

مقررات ملی ساختمان درباره پله گرد چه می‌گوید. مبحث ۳ و مبحث ۴ مقررات ملی ساختمان مهمترین مراجعی هستند که به موضوع راه پله ها و همچنین مقررات و ابعاد مجاز اشاره کرده اند. این مطالب در بخش ۳-۱-۴-۴ مبحث ۳ (حفاظت ساختمانها در مقابل حریق) و بخش ۴-۵-۱-۷ مبحث ۴ (الزامات عمومی ساختمان) گنجانده شده است. در مبحث ۳ مقررات ملی ساختمان درباره پله گرد بندهای ویژه‌ای آمده است اما در مبحث ۴ به طور ویژه به موضوع پله گرد اشاره نشده است.

خلاصه بندهای مرتبط

خلاصه ای از مهمترین بندهای مقررات ملی ساختمان درباره پله گرد در ادامه می آید.

مبحث ۳

مبحث ۳ مقررات ملی ساختمان درباره پله گرد به طور اخص بندهایی دارد.

  • ساختار پله باید پایدار و ثابت باشد.
  • عرض پله در هیچ کجا نباید کاهش یابد.
  • حداکثر فاصله قائم میان دو پاگرد بایستی ۳۷۰ سانتیمتر باشد.
  • ارتفاع هر پله حداکثر ۱۸ و حداقل ۱۰ سانتیمتر باشد.
  • حداکثر شیب مجاز کف پله ۲ درصد است.
  • حداکثر اختلاف اندازه مجاز بین دو کف پله متوالی نیم سانتیمتر است.
  • حداکثر اختلاف اندازه مجاز بین کف پله های میان دو پاگرد یک سانتیمتر است.
  • حداقل شعاع داخلی پله گرد باید دو برابر عرض پله باشد.
  • پاخور مفید پله گرد حداکثر از فاصله ۳۰ سانتیمتری شعاع داخل درنظر گرفته شود.
  • پله مارپیچ برای حداکثر ۵ نفر متصرف پله قابل قبول است.

مبحث ۴

مبحث ۴ مقررات ملی ساختمان درباره پله گرد به طور اخص بندی ندارد. اما به طور اعم در مورد تمام انواع پله بندهایی دارد که به پله های گرد هم قابل تسری هستند.

  • حداقل عمق کف پله باید ۲۸ سانتیمتر باشد.
  • اشاره به فرمول بلوندل.
  • حداقل عرض پله جز در موارد خاص از ۱۱۰ سانتیمتر کمتر نشود.
  • حداقل عرض قفسه پله جز در موارد خاص از ۲۴۰ سانتیمتر کمتر نشود.
  • حداقل عرض پاگرد برابر عرض پله باشد.
  • بین دو پاگرد بیشتر از ۱۲ پله قرار نگیرد.
  • حداقل ارتفاع غیر سرگیر از لب جلوی هر کف پله حداقل ۲۰۵ سانتیمتر باشد.

معمولا در این نوع مقررات وقتی تعداد متصرفان پله (تعداد کسانی که از آن پله استفاده می‌کنند) به پنج نفر یا کمتر می‌رسد. که برابر با تعداد متوسط افراد یک خانواده هستند. این ابعاد کمی تغییر می‌کنند و ابعاد کوچکتر هم مورد قبول آیین نامه است.

هرچند همانطور که در مطالب مشابه هم اشاره شده، مقررات ملی ساختمان درباره پله گرد اغلب در ارتباط با پله های دکوراتیو داخل واحدها نادیده گرفته می‌شوند. چه از سوی طراحها و چه از سوی مراجع قانونی ساختمان. زیرا موضوع مورد اهمیت برای قانونگذار ظاهرا پله های رابط طبقات خارج از واحد است. و برای طراح داخلی موضوعاتی مانند هماهنگی و زیبایی اولویت دارند.

در ضمن در مبحث ۴ تعریفی برای عمق پله (پاخور پله) ارانه شده که مفید است. با این عنوان که عمق پله فاصله لبه جلویی پله تا سایه لبه جلویی پله بعدی است. در واقع به این معنی است که آب‌چکان بخشی از عمق پله نیست.

فایل پی‌دی‌اف مبحث ۴ مقررات ملی ساختمان را می‌توانید از اینجا دانلود کنید.

فایل پی‌دی‌اف مبحث ۳ مقررات ملی ساختمان را می‌توانید از اینجا دانلود کنید.

مطالب مرتبط در سایت:
بهترین ابعاد پله گرد

پروژه دریابیشه

پله گرد دریابیشه زمستان 1397

نوع سازه : تک محور کنسولی مستقیم
کارفرما : دفتر معماری آرت گروشه
محل نصب : دریابیشه استان مازندران
تاریخ نصب : زمستان ۱۳۹۷
ویژگی ها : دهانه آزاد بلند میان تکیه گاهها، پیش بینی نصب نرده شیشه ای

عرض پله

عرض پله گرد و پله دکوراتیو

آیین نامه

در مبحث سوم آیین نامه مقررات ملی ساختمان حداقل عرض پله مفید برای راه پله عدد ۱۱۰ سانتیمتر درنظر گرفته شده که البته اگر تعداد متصرفان پله (افرادی که از پله استفاده می کنند) کمتر از ۵ نفر باشد آنگاه این مقدار تا ۹۰ سانتیمتر قابل کاستن است.

نکته دیگری که در آیین نامه تاکید شده، ثابت بودن عرض پله در تمام کف پله‌ها است.

دیدگاه کاربردی

به تجریه دریافته ام که در عمل بیش از آنکه آیین نامه ها عرض پله را در طراحی پله گرد و پله دکوراتیو دیکته کنند، مسایل مرتبط با کاربرد، زیبایی، محدودیتهای پروژه ساختمانی و تناسب با سایر ابعاد پله بر این بُعد موثر هستند.

از دیدگاه کاربردی به هر حال مهمترین موضوع در تعیین عرض پله تعداد افرادی است که در بدترین شرایط می خواهند به طور همزمان از یک کف پله بهره ببرند و یا به بیان ساده تر چند نفر از کنار هم می توانند بر روی یک کف پله عبور کنند. اغلب و جز در موارد خاص انتظار می رود که حداقل ۲ نفر بتوانند به طور همزمان (و در دوجهت مخالف) از پله استفاده کنند. در غیر این صورت اگر کسی در حال استفاده از پله باشد نفر دیگر (در جهت مخالف) بایستی منتظر بماند تا نفر اول از پله عبور کند تا نوبت به وی برسد (در صورتی که نفر دیگری از مسیر مقابل وارد پله نشده باشد 🙂 ) و این به هیچ وجه خوشایند نیست.

پله گرد

در طراحی عرض پله گرد از دیدگاه کاربردی باید درنظر داشت که پاخور پله گرد در عرض کف پله متغییر است (به علت شکل ذوزنقه ای کف پله) بنابراین بخشی از عرض کف پله (بسته به نوع طراحی) که به سمت مرکز دوران پله است می تواند بسیار باریک (پاخور کم) و بلااستفاده باشد. بنابراین در این شرایط دقت به عبارت “عرض مفید” که در آیین نامه مطرح شده اهمیت بیشتری پیدا می کند.

واژگان پله گرد و پله دکوراتیو

هنوز قصد ندارم اسم این قسمت رو “فرهنگ لغت پله گرد و پله دکوراتیو” بگذارم. چون فعلا قصد دارم کمی پراکنده نویسی کنم 🙃. این پست دایما بروزرسانی میشه و اگر هروقت تعداد واژه ها زیاد شد شاید فکری به حال دسته بندی و ارائه آن به صورت یک فرهنگ لغت بکنم.


پاخور پله، کفِ پله

stair run, stair going

به عمق فضای کف‌پله می‌گویند که کف پا یا پای‌افزار روی آن قرار می‌گیرد. طبعا ابعاد مناسب آن بایستی به گونه‌ای باشد که پا یا پای‌افزار یک فرد بالغ به شکل کامل بر روی آن قرار گیرد. در منابع مختلف برای اندازه آن مقادیر مختلفی ذکر شده که همگی آنها حول و حوش ۳۰ سانتیمتر است. هرچند این اندازه به تنهایی مورد بررسی و طراحی قرار نمی‌گیرد و بایستی در کنار سایر ابعاد پله خصوصا ارتفاع کف‌پله بررسی و طراحی شود. در پله گرد به علت شکل ذوزنقه‌ای کف پله این مقدار ثابت نبوده و بسته به فاصله از طرفین کف‌پله تغییر می‌کند.

فرمول بلوندل


عرض پله

stair width

منظور عرض کف‌پله است. یعنی فاصله بین منتهی علیه سمت چپ کف پله تا منتهی علیه سمت راست کف‌پله. این مقدار نیز می تواند متغییر باشد چه در یک کف‌پله (مثلا کف پله هایی با شکل ذورنقه که اغلب در قسمت شیپوری ابتدای پله گرد و پله دکوراتیو قرار می گیرند) و یا در یک سازه پله (مثلا در پیچش پله دکوراتیو های دارای ویندر winder staircases)


خط عبور

Walk Line

خط عبور مسیری بر روی پله است که یک فرد بالغ معمولا بر روی آن مسیر از پله بالا و یا پایین می‌رود. در پله‌های مستقیم این مشخصه تاثیر چندانی بر طراحی پله ندارد. اما در پله گرد اهمیت تعیین خط عبور بسیار زیاد است. زیرا در پله گرد شکل کف پله ذوزنقه‌ای است و پاخور در عرض کف پله متغیر است. پله باید طوری طراحی شود که کاربر پله در خط عبور (یا محدوده عبور) دز استفاده از پله هیچ مشکلی نداشته باشد.

فرمول بلوندل

فرمول بلوندل برای رابطه میان پاخور و ارتفاع پله گرد

در اولین بخش از این رشته نوشته قصد دارم به فرمول بلوندل بپردازم. این فرمول پیشنهادی است برای برقراری رابطه ای میان پاخور و ارتفاع یک کف پله.

فرانسوا بلوندل” مشهور به “بلوندل کبیر” یک مهندس، ریاضیدان، سیاستمدار و معمار قرن هفدهم فرانسوی است. البته او بیشتر به عنوان یک معمار مشهور است.

بلوندل در کتاب خود با عنوان “دوره های معماری” (Cours d’Architecture) کارهای پیشین در زمینه رابطه مناسب میان ابعاد پاخور و ارتفاع پله (منتج به ایجاد ارگونومی و راندمان بالا در کاربری پله) را بررسی می‌کند. کارهایی که توسط فیثاغورس، ویتروویوس، اسکاموزی و … صورت گرفته. او ضمن رد همگی آنها پیشنهاد خود را ارائه می کند.

بلوندل چنین استدلال می کند که چون یک گام صرفا افقی انسان عادی طولی معادل ۲۴ اینچ و یک گام صرفا عمودی وی (فاصله میان پله های یک نردبان عمودی) ۱۲ اینچ است. پس معادله میان طول پاخور و ارتفاع بایستی به گونه ای پیشنهاد شود که برای یک گام افقی (پله ای با ارتفاع صفر) پاخور را معادل ۲۴ اینچ و برای یک گام عمودی (پله ای با پاخور صفر) ارتفاع را معادل ۱۲ اینچ نتیجه دهد.


بلوندل هرچند این تئوری را ارائه کرد اما معادله ای برای آن پیشنهاد نداد. اما با یک محاسبه ساده می‌توان برای پیشنهاد بلوندل معادله‌ای ارائه داد. به این صورت که حاصل جمع دوبرابر ارتفاع پله با پاخور پله بایستی برابر ۲۴ اینچ شود.
البته آنچه امروزه به عنوان فرمول بلوندل استفاده می شود به صورت زیر درآمده که کمی با عدد ۲۴ اینچ تفاوت دارد.

۶۵ > دوبرابر ارتفاع پله بعلاوه پاخور > 63

در پله گرد

باید توجه داشت که در پله گرد پاخور ثابتی در یک کف پله وجود ندارد. به علت شکل ذوزنقه ای کف پله یک پله گرد بایستی از پاخور مفید پله گرد یا همان پاخور طبیعی پله گرد در این فرمول استفاده کرد. در مورد نحوه محاسبه آن روشهای مختلفی وجود دارد که در بخش های بعدی به برخی از آنها خواهیم پرداخت.

تحلیل پله گرد

تحلیل سازه پله گرد

در زمینه تحلیل پله گرد با جستجو به دنبال مطالب علمی، خیلی سریع درمی یابید که نه تنها در ایران بلکه در هیچ جای دنیا این موضوع خیلی جدی گرفته نمی شود. چرا؟ چون خیلی سخت است. در واقع در سالهای گذشته مهندسان تلاشهایی در این زمینه داشته اند اما نتیجه این تلاشها بیشتر محدود به سازه های بتنی (دال بتنی) پله گرد بوده و اغلب همین نتایج هم با ساده سازی های فراوان که گاه تحلیل را از واقعیت بسیار دور می کرده به دست آمده.

یک نمونه

یکی از جدیدترین و دقیقترین نمونه این تلاشها مقاله Simple Design Charts for Helicoidal Stair Slabs with Intermediate Landings است که (آن را از اینجا دانلود کنید) برای کسانی که در زمینه اجرای پله های گرد بتنی فعالیت دارند مفید خواهد بود. زیرا تحلیل پله گرد در سازه های بتنی را بررسی کرده. اما برای سازه های دیگر (غیر بتنی) پله گرد، از جمله سازه های فولادی که پرکاربردترین نوع سازه ها در این صنعت می باشند چنین راه حل هایی پیشنهاد نشده.

سازه‌های فولادی

در واقع تنها راه حل برای تحلیل پله گرد با سازه فولادی با دقت کافی و قابل قبول روشهای محاسبات عددی و المان محدود است که توسط نرم افزارهای طراحی مهندسی مانند SolidWorks و Inventor ارائه می شوند. هرچند در این روشها برای داشتن بالاترین صحت نتایج بایستی کیفیت و کمیت مکانیکی تکیه گاهها هم در محاسبات وارد شود، که در اغلب پروژه های ساختمانی ارائه چنین مشخصاتی امکانپذیر نیست. در نهایت نیز کیفیت تولید و حتی نصب، در تطابق واقعیت ها با محاسبات خلل ایجاد می کند. به نظر می رسد که سریعترین راه برای داشتن یک طراحی ایمن، بزرگ درنظر گرفتن ضریب اطمینان (FoS) طراحی در کنار تحلیل المان محدود با درنظر گرفتن تکیه گاهها به صورت صلب باشد. که خوب البته منجر به Over Design خواهد شد.

پله مارپیچ موزه مقدم

آیا این پله گرد را می شناسید؟ شاید این پله به ویژه از نظر اهل فن یک پله ساده دورلوله باشد که احتمالا ارزان‌ترین مدل پله دکوراتیو در لیست فروش هر شرکتی باشد. اما آنچه که این پله را منحصر به فرد می‌نماید اجرای کاشی کاری سنتی است که با پله تلفیق شده و یک حس تضاد ایجاد می‌کند که به شکل عجیبی خوشایند است. والبته نکته مهمتر محل نصب آن است.

این پلکان در موزه مقدم قرارگرفته و موزه مقدم در خیابان امام خمینی و در نزدیکی میدان حسن‌آباد واقع شده. از تولید کننده و زمان نصب و جزئیات دیگر فعلا اطلاعاتی در اختیار نداریم و خوشحال می‌شویم که هرکس اطلاعات بیشتری دارد از طریق مدیر کانال در اختیار ما قرار دهد.

این تصویر توسط هنرمند عزیز جناب آقای “زانا مشحون” تهیه شده که با کسب اجازه از ایشان در اینجا بازنشر شده. با تشکر از ایشان.
پیج رسمی آقای “زانا مشحون” در اینستاگرام